Tantaz tanta: hazkuntza osasungarria praktikatu

Zure benetako presentziak segurtasuna ematen die

• Egunero eskaini arreta kontzienterako denbora esklusiboa pantailarik gabe. Entzun zure semeak edo alabak kontatzen duena, eta erantzun lasaitasunez eta interesez. Entzuna sentitzeak bere buruaren irudi positiboa garatzen lagunduko dio, eta konfiantzazko harremana sortzen lagunduko du.
• Egunez egun indartu maitasun-keinuak. Musuek, kilimek, besarkadek eta maitasun-hitzek sentimendu positiboak sortzen lagunduko dute.
• Ezarri lotura-erritualak. Adibidez, agur berezi bat esnatzerakoan, kanta bat bainuan edo oheratu aurretik.
• Lagundu ingurunea aztertzen. Animatu gauza berriak deskubritzera, lagundu haien jolasean eta ospatu lortutako aurrerapausoak.
• Egin, gutxienez, otordu bat egunero zure alabarekin edo semearekin. Elkarrekin partekatutako denborek eta espazioek lagunduko dizuete lotura indartzen eta haurraren garapen sozioemozionalean.
• Antolatu astean egun bat familian paseatzeko. Elkarrekin helmuga aukeratu; (parkea, zelaia, museoa, txango laburra), eta inplikatu haurra jardueraren hautaketan eta prestaketan.

Familiarekin eta lagunekin ematen duten denborak prestatzen ditu beren bizitzako abenturari aurre egiteko

• Astean zehar erreserbatu une garrantzitsuak zure familiarekin egoteko (paseoak, bazkariak…).
• Partekatu aldian-aldian espazio bat familiako gainerako kideekin, elkarri laguntzeko sarea sendotzeko eta haurrei seguruago sentiaraziko dien ingurune zabalago bat emateko
• Familia lagunekin aldizkako topaketak antolatu, haurrek besteekin partekatu eta ikasteko aukera izan dezaten.
• Aukeratu astean bizpahiru egun parke berera joateko. Horrela, zure semea edo alaba beste neska-mutil batzuekin egongo da maiz, eta lagunak egingo ditu.
• Parketik edo eskolatik etxera itzultzen zaretenean, berarekin komentatu zer gustatu zaizuen, eta nola sentitu zareten. Horrek ikaskuntza soziala indartzen du.
• Planifikatu hilabetean behin, edo bi astean behin, bere lagunetako bat etxera gonbidatzeko eguna.

Zereginak eta erronkak planteatzeak haien sormena eta autonomia aktibatzen ditu

• Bi edo hiru aukera emazkiozu (adibidez, bi zapore, joko, jostailu, objektu eta abarren artean aukeratu). Horrek bere independentzia-sentimendua indartuko du, eta aldi berean, erabakitzeko gaitasuna garatzen lagunduko dio.
• Pazientzia eduki, eta ez egin gauzak bere ordez azkarrago egiteagatik. Ikasteko modu bakarra “egitea” da; beraz, ez kendu ikasteko aukerarik.
• Autonomia-ohiturak sustatu eguneroko zeregin sinpleetan (adib., bere jostailuak bildu, bakarrik jan, jantzi eta erantzi arropa errazekin, bere pixoihala jaso eta bota, etab.). Horrek independenteagoa izaten lagunduko dio eta autokonfiantza handiagoa garatzen.
• Etxeko lanetan laguntzeko arduraren bat emaiozu, bere adinaren arabera (adib., mahaia jarri, platera kendu, arropa zikina saskian utzi, etab.). Garrantzitsua da oso txikitatik zereginak esleitzen hastea, berarentzat errutina bat bihurtzeko. Horrek balio hezitzaileak irakatsiko dizkio eta bere autoestimua indartuko du.
• Lagundu iezaiozu objektu edo izaki bizidun bat aukeratzen hura zaintzeko (landarea, maskota, jostailu bat). Zehaztu lana noiz egingo duen (landarea goizero ureztatzea, eskolaren ondoren arraina elikatzea, une jakin batean anaia/neba jasotzen laguntzea) eta bere jarduera betetzen duen bakoitzean hitzekin aitortu.
• Lagundu iezaiozu gogoeta egiten lan bat amaitzean edo egunaren bukaeran. Jarduera amaitzean, emazkiozu minutu batzuk zer ikasi duen eta nola sentitu den azaltzeko, gaitasun- eta segurtasun-sentsazioa indartzeko.

Haurtzaroan arau eta muga argiak jartzeak nerabezaroan duten autokontrola indartzen du

• Azaldu berehala debekuaren arrazoia/zergatia, zerbait arriskutsua edo desegokia egiten duenean (adib., esatea min hartu dezakeela edo gaixotu daitekeela aterperik gabe kalera ateraz gero, eta abar).
• Tinko eutsi eta ez eman amore bere nahierari, kasketa bat hartzen duenean.
• Zerbait lehenengoan ondo ateratzen ez zaionean, utzi behar adina denbora lortu dezan (adib., objektu bat hartu, maila bat igo, jostailu baten pieza bat ahokatu, etab.). Garrantzitsua da gauzak bere ordez ez egitea, horrek ez bailioke emango ezer berririk ikasteko aukerarik, baina garrantzitsua da laguntza ematea eskatzen duenean.
• Ez egin garrasirik zerbait egin dezan eragozteko edo lortzeko. Gogoan izan portaera-ereduak zaretela, eta, haserrea oihuka adierazten badiozue, ziur asko beste testuinguru batzuetan ere errepikatuko du jokabide hori.
• Ez jo zerbait arriskutsua edo desegokia egiten duenean. Zure semea edo alaba jipoitzeak beste pertsona batzuekin jokatzeko indarkeriazko portaera-eredua eskaintzen du; autoestimuari eragiten dio; tristura, amorru, gorroto- eta abandonu-sentimenduak sortzen ditu, eta arazoak konpontzeko eta ikasten jarraitzeko gaitasuna blokeatzen du.
• Animatu ataza bat egiten jarraitzera, nahiz eta hasieran ondo ez atera (adib., edan ura heldulekudun katilu batekin, kendu arropa sinpleak (galtzerdiak, etab.). Kritikak ekidin behar dira, bere trebetasunetan daukagun konfiantza ikusaraziz.

Haien ahalegina onartzeak eta beraien erantzukizunei balio emateak autoestimua indartzen dute

• Aitortu iezaiozu ahalegina, ez soilik emaitza. Baloratu zure alabak edo semeak egiten duen esfortzua, emaitza perfektua ez bada ere. Horrela, lagunduko diozu saiatua izan dadin lan egiteko orduan, eta motibazioa handituko zaio. Adibidez: "Ikusten dut marrazki honetan asko lan egin duzula, gustatu zait nola erabili dituzun koloreak”.
• Saihestu laudorio hutsalak. Egin iezazkiozu iruzkin zehatzak lan egiteko orduan egindako esfortzuari buruz.
• Ez egin konparaketarik. Haur bakoitzak bere erritmoa eta berezko talentuak ditu.
• Adierazi nola sentitzen zaren bere jokabide/portaera egokiarekin; horrek lagunduko du portaera egokia indartzen (adibidez: "Asko saiatu zara eta harro nago zurekin", "zuregan konfiantza izan dezake edonork", eta abar).
• Aitortu eguneroko ekarpenak. Nabarmendu etxean laguntzen duenean, lagun bati laguntza ematen dionean edo eskuzabaltasuna erakusten duenean. Horrela ikasiko du bere balioa ez dagoela lehiatzean edo gauza materialetan oinarrituta.
• Eman eredu errespetuz eta estimuarekin. Zure ereduaren bidez erakutsi pertsonak direnaren arabera baloratu behar direla, ez dutenaren arabera.

Erakuts iezaiezu beren emozioak eta gainerakoenak ezagutzen

• Eman izena emozioei eta komentatu nola sentitzen zaren (adibidez: "Haserre zaude gose handia duzulako", "Pozik nago elkarrekin paseo bat emango dugulako", eta abar).
• Irakatsi emozioak identifikatzen. Horretarako modu on bat imitazioa da (adibidez: poz, haserre, urduritasun, tristura... aurpegiak imitatzea), ipuinak kontatzean.
• Lasaitu negarrez dagoenean. Haurrak ezin dira beren kabuz lasaitu; bizitzako lehen etapa honetan helduak gara haurren jokabidea/portaera autorregulatzen lagundu behar dugunak.
• Galdetu zer gertatzen zaion eta zer sentitzen duen bere emozioekin lotuta (adibidez: "Nola sentitzen zara haserretzen zarenean?", "Zer sentitzen duzu negar egiten duzunean?", "Zergatik egiten duzu hainbeste barre, oso pozik zaude?").
• Adierazi emozioak era autorregulatuan, izena emanez sentitzen duzunari, eta azalduz zer pentsatzen duzun eta zer egiten duzun.
• Kontrolatu erreakzio negatiboak (adibidez: saiatu ez oihukatzen haurra negarrez edo haserre dagoenean). Garrantzitsua da helduek ikastea beren emozioak kudeatzen, haurrei nola egin irakatsi baino lehen. Saiatu baxu/lasai hitz egiten oihukatu beharrean; horrek lasaitasuna sortzen du eta komunikazioa eraginkorragoa bihurtzen da haurrarekin.

Irakurtzeak mundua ezagutzen eta adimena garatzen laguntzen die. Lagun iezaiezu.

• Izan eredu. Irakurri egunero minutu batzuk eta utzi haurrari ikusten nola irakurtzen duzun paperean, ez pantaila batean. Bihurtu irakurketa eguneroko errutinako une finko bat (adibidez: lo egin aurretik, askariaren ondoren edo beste une lasai batean), nahiz eta soilik 10-15 minutuko tartea izan.
• Hasi jaio berri direnean. Lehen hilabeteetatik erakutsi marrazkidun liburuak eta gidatu bere arreta irudietara. Eskatu objektuak izendatzeko eta galdetu zer egiten ari diren edo zer sentitzen ari diren irudiko pertsonaiak.
• Aukeratu adinari egokitutako liburuak. Erabili liburu bigunak eta erresistenteak lehen haurtzaroan, eta pixkanaka-pixkanaka sartu istorio luzeagoak.
• Kontatu ipuinak emozioz. Aldatu ahotsaren tonua, egin keinuak edo erabili panpinak eta figurak pertsonaiei bizia emateko.
• Partekatu irakurketa. Utzi zure semeari edo alabari liburua ukitzen, orriak pasatzen edo irudietan ikusten dutena izendatzen.
• Sortu irakurketa-txoko bat. Etxean liburuak beti umeen eskura dauden gune bat izan haiek modu autonomoan esploratu ahal izateko.

Familian jolasteak loturak eta haurren garapena indartzen ditu.

• Familian jolasteko uneak ezarri. Astean 2 edo 3 egun gutxienez eskaini familian jolasteari, elkarrekin jolasteari: mahai-jokoak, memoria-jokoak, mugimendu-sekuentziak, eraikuntza, asmakizunak edo “Simonek dio” adibidez. Joko horiek laguntzen dute gaitasun kognitiboak indartzen, dibertitzen zareten bitartean.
• Jolastu banaka zure seme edo alabarekin. Hazkuntzan parte hartzen duzuen pertsonek zure semearekin edo alabarekin jolasteko denbora eskaintzen baduzue, ikasteko aukerak bikoiztuko dituzue eta haren garapen kognitiboan lagunduko duzue.
• Utzi beste umeekin jolasteko tarte bat parkean edo etxean, elkarreragina, partekatzea eta lankidetza sustatzeko.
• Proposatu imajinazioa eta sormena garatzen laguntzen duten jarduerak: margotzea, modelatzea, asmatutako ipuinak, rol-jokoak edo panpinekin istorioak sortzea.
• Sortu jolasaren amaierarako erritual bat. Amaitzean, hitz egin gehien gozatu dutenaz, zer ikasi duten eta nola sentitu diren, ikaskuntza eta lotura afektiboa sendotzeko.
• Etxe barruan jolasteko espazio bat ezarri.

Autokontrolerako funtsezkoa da ikastea aukeratzen, ezetz esaten, eta itxaroten

• Itxaroten irakatsi, sariren bat lortzea atzeratuz (adibidez, gaileta bat nahi badu, itxaronarazi paketea poliki zabaltzen duzuen bitartean, edo aukera eskaini: otorduaren aurretik gaileta 1 jatea edo, itxaroten badaki, otorduaren ondoren 2 gaileta jasotzea). Horrek inhibizioa eta autokontrola garatzen lagunduko dio.
• Pazientziaz itxarotea lortzen duenean, egiten dizkiozuen promesak bete behar dituzu (adibidez, esaten bazaio “afaria prestatzen amaitzen dudanean, autoekin jolastuko gara”, egindako promesa betetzen da). Horrela, bere jokabidea indartuko da eta ikasiko du bere esfortzuak merezi izan duela.
• Eskatu itxaroteko, elkarrizketa bat eteten zaituztenean edo zerbait egiten ari zarenean. Une horretan kasu egiten badiozu, jokabide hori egokia dela irakatsiko diozu. Irakatsi diezaiokezu zure arreta modu egokian erakartzeko estrategiaren bat, benetan garrantzitsua den zerbait behar duenean eta zuk lanpetuta zaudenean; adibidez, zure eskua edo hanka ukitu, eta zuk kasu egin ahal izan arte itxarotea.
• Jolastu zure seme-alaben adinari egokitutako puzzleak egiten; besteak beste, lagunduko du kontzentrazioa, oroimen bisuala, autokontrola eta erabakiak hartzea hobetzen.
• Ezarri komunikatzeko eta jolasteko txandak, etenaldiak eginez bere erantzuna soinuen eta/edo mugimenduen bidez eman dezan (adibidez, orain zu, orain ni).
• Praktikatu arauen aldaketa jolasten ari zareten bitartean (adibidez, hasieran objektuak formaz sailkatzea eta gero kolorez). Horrek inhibizioa eta malgutasun kognitiboa lantzen lagunduko dio, zeregin ezberdinak egiteko haietako bakoitzean arreta jarriz.

Haien eredua zara; itzali pantailak eta konektatu haien garapenarekin

• Saihestu pantailen erabilera 24 hilabete bete arte. Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) gomendatzen du 0 eta 2 urte bitartean ez dela egon behar pantailen eraginpean (telebista, tableta, mugikorra eta abar). Adin horretatik aurrera, gehienez ere egunean ordubeteko erabilera gomendatzen da, beti helduen zaintzapean.
• Ordezkatu pantailak entretenitzeko beste modu alternatibo batzuekin, bere adinera egokitutako jostailuekin, zeinekin ikasteko gaitasuna garatzen lagunduko dioten.
• Saihestu pantailak erabiltzea kasu egin diezagun edo lasai egon dadin. Bere arreta lortu dezakegu Interakzio-jolasen, abestien eta hitzaren bidez, eta beste gaitasun batzuk garatu ditzake. Pantailak distrakzio-baliabide gisa erabiltzeak mendekotasuna sortzen die eta frustrazioarekiko tolerantzia garatzea eragozten die.
• Arduraz erabili gailu elektronikoak zuen semearen edo alabaren aurrean. Gogoratu ikasteko ereduak zaretela; egiten duzun guztia berak errepikatzeko joera izango du.
• Zaindu pantailetan ikusten dituen edukiak, eta egon berarekin, ikusten ari dena ulertzen laguntzeko.
• Bilatu aukerak zure semearekin edo alabarekin jolasteko eta eguneroko harremanetan aritzeko, eta ez galdu pantailen aurrean elkarrekin pasatu dezakezuen denbora. Ikerketen arabera, haurren ikaskuntzarako garrantzitsuagoa da beste pertsona batzuekin harremanak izatea, bitarteko digitalekiko interakzioak baino.

Zereginen banaketa orekatua izateak familiaren ongizatea hobetuko du

• Banatu modu orekatuan etxeko lanak eta zaintza-lanak: jolasak, elikadura eta bainua. Horrek bikote-harremana hobetuko du, estresa murrizten lagunduko du eta, ondorioz, zuen eta semearen edo alabaren ongizatea hobetuko du.
• Lortu senitarteko eta lagunekin konfiantzazko harremanak eta elkarrekiko laguntza hazkuntza lanak egiteko. Beste pertsona batzuen prestasuna eta laguntza garrantzitsuak dira hazkuntza lanekin lotutako estresa murrizten laguntzeko.
• Adostu itzazue hazkuntza-irizpideak. Kontrako mezuek haurra nahas dezakete, eta erreferentzia argirik gabe galdua sentiarazi.
• Saiatu lan-malgutasuna lortzen (adibidez, ordutegia, baimenak, baja, etab.) haurra zaintzeko.
• Izan harremana beste guraso batzuekin, hazkuntzarekin lotutako esperientziak partekatzeko. Horrek lagunduko dizue espazio bat sortzen zuen kezkak lasaitzeko eta aukera emango dizue iritzi eta esperientziak konparatzeko.
• Aitortu bestearen ahalegina etxeko lanak eta hazkuntza-lanak egiteko.

Errutinek segurtasuna ematen dute eta ingurunea esploratzeko askatasuna errazten dute

• Ordutegi bera jarraitu eguneroko bizitzako jardueretarako (adibidez, janaria, bainua, loaldia, jolasak, etab.). Horrek laguntzen dio segurtasun sentimendua sortzen duen inguru egituratua eta aurreikus daitekeena sortzen.
• Ezarri errutinak eguneroko bizitzan, segurtasun sentimendua emateko eta zure semearentzat edo -alabarentzat erreferentzia izateko.
• Sortu ingurune fisiko ordenatua eta egonkorra. Espazio garbi eta antolatu batek haurrei laguntzen die lasaitasuna eta segurtasuna sentiarazten.
• Saihestu estres-egoerek zure semearen edo alabaren eguneroko errutinak aldatzea.
• Erraztu zure semeak edo alabak naturarekin harreman ohikoa izatea.