Lan-munduari buruzko ohiko galderak

1.  Zer dira aparteko orduak eta nola ordaintzen dira?
Aparteko orduak lanaldiaren gehieneko iraupenetik gora borondatez egiten diren lanorduak dira. Aparteko orduak dira legezko gehieneko lanaldia gainditzen dituztenak, bai eta hitzarmen kolektiboan edo lan-kontratuan hitzartutako gehieneko lanaldiak gainditzen dituztenak ere, nahiz eta legezko gehieneko lanaldiaren mugaren azpitik egon. Aparteko orduak ordaindutako atseden-denbora baliokideekin ordain edo konpentsa daitezke. Aparteko orduaren balioa ezin izango da inola ere ordu arruntaren balioa baino txikiagoa izan.
2.  Zer da kitapena eta zer hartu behar du barne?
Kitapena da lan-harremanari amaiera ematen diona. Kitapenean, enpresaburuaren ustez langileari zor zaizkion zenbatekoak agertu behar dira. Horregatik, komenigarria da ez sinatzea, sartu dena zuzena dela egiaztatzeko aukera izan ez bada. Ordaintzeko geratzen diren egunen soldata barne hartzen da, gehi honako hauek: plusak, dagokion antzinatasuna, aparteko ordainsarien hainbanaketa, hartzeko geratzen diren oporren hainbanaketa eta enpresak bete ez duen lan-harremana azkentzeko aurreabisu-egunen ordainketa, gehi hitzarmen kolektiboek kontratua amaitzeagatiko ezartzen dituzten egunen kalte-ordainak.
3.  Zein dira kaleratze-motak eta nolakoak dira kalte-ordainak?
Kaleratze objektiboa. Arrazoi ekonomikoengatik, teknikoengatik edo justifikatutako beste arrazoi batzuengatik, langileak 20 eguneko kalte-ordaina jaso beharko du kaleratze-gutuna jasotzen duen egunean bertan, lan egindako urte bakoitzeko, dagokion kopurua gehi urtebetetik beherako denboraren hainbanaketari dagokion kopurua.

Bidegabetzat jotako kaleratzea. Kasu horretan, enpresak bi aukera ditu: langilea berriz hartzea edo langileari 33 eguneko kalte-ordaina ordaintzea lan egindako urte bakoitzeko, 24 hileko mugarekin.
4.  Nola kalkulatzen dira soldata-egunak lan egindako urte bakoitzeko?
Kalkulua oinarrizko bi kontzepturen arabera egiten da: soldata-eguna eta lan egindako egunak.
5.  Zein dira diziplinazko kaleratzearen arrazoiak?
Honako hauek jotzen dira diziplinazko kaleratzearen arrazoi objektibotzat: lanera behin eta berriz eta arrazoirik gabe ez joatea edo garaiz ez iristea, diziplinarik eza, irain fisikoak edo ahozkoak egitea eta enpresaburuari edo enpresa bereko beste langile batzuei desobeditzea, kontratuko fede ona urratzea edo konfiantza-abusua egin izana, langileak bezeroak gaizki tratatzen baditu edo enpresak lehiari buruz duen informazio sentikorra iragazten badu, edo lan-errendimendua etengabe murrizten badu arrazoirik gabe epaile baten aurrean frogatua izateko zailtasuna du arrazoi honek, edo beste langile batzuei edo enpresaburuari jazartzea arrazoi etniko edo erlijiosoengatik, edo sexu, desgaitasun, adina, sinesmen edo sexu-joerarengatik, edo behin eta berriz mozkortuta egotea edo toxikomania jarraitua izatea honek lanari eragiten badio.
6.  Zer da kontziliazio ahalegina?
Kontziliazio ahalegina enpresari demanda jarri aurretik egiten da, eta autonomia-erkidego bakoitzeko bitartekaritza-, arbitraje- eta adiskidetze-erakunde eskudunari adiskidetze-orria aurkeztearen ondorioz egiten den bitartekaritza ahalegina da.
7.  Adiskidetze-orria aurkezteko, beharrezkoa al da abokatu bat edo lan-harremanetako graduatu bat?
Ez, adiskidetze-orria aurkezteko eta dagokion adiskidetze-ekitaldira joateko, ez da beharrezkoa abokatuaren edo lan-harremanetako graduatu baten sinadurarekin joatea edo aurkeztea; langilea ordezkaritzarik edo defentsarik gabe joan daiteke, baina garrantzitsua da jakitea enpresa, kasu gehienetan, legezko ordezkari eta/edo abokatu batekin joaten dela.
8.  Zer da FOGASA?
Lan Ministerioaren mendeko soldata-bermerako funtsa da. FOGASAk dagozkion soldatak edo kalte-ordainak ordaintzen dizkie langileei, betiere enpresaburu erantzulearen aurkako prozedura judizial baten ondoren eta azkenean kaudimengabea bada.
9.  Noiz dut langabezia-prestazioa kobratzeko eskubidea?
Gutxienez 360 egun kotizatu behar dira azken sei urteetan langabezia-prestazioa jasotzeko eskubidea izateko. Ordaindutakoaren araberako langabezia-prestazioa jasotzeko gutxieneko epea 4 hilabetekoa da, eta gehienez ere bi urtekoa.
10.  Langile autonomoek langabezia-prestazioa kobratu dezakete?
Gaur egun, langile autonomoek jarduera uzteagatiko prestazio bat kobratzeko eskubidea dute, betiere kontingentzia horrengatik kotizatzen badute. Azken sei urte naturaletan gutxienez urtebete (360 egun) kotizatu izana eskatzen da lan-harremana amaitu aurretik.
11.  Zer da langabezia-subsidioa?
Langabezia kobratzeko eskubidea agortu denean, edo hori kobratzeko behar den hilabete kopurua sortu ez denean, subsidio bat eskura daiteke. Kobratu ahal izango den denbora egoera pertsonalaren eta Gizarte Segurantzari kotizatu zaion hilabete kopuruaren araberakoa izango da. Langabezia-subsidioa jasotzeko, gutxieneko diru-sarrerarik ez dagoela frogatu behar da, eta formalki langabezian egon behar da.
12.  Zein egoeratan eskura daiteke langabezia-subsidioa?
Langabezia-subsidioa kotizazio bidezko prestazioa agortu duzunean kobra daiteke, kotizazio bidezko pentsioa jasotzeko adina kotizatu ez denean, subsidioa 55 urtetik gorakoen kasuan, subsidioa itzulitako migratzaileentzat, subsidioa espetxetik atera diren pertsonentzat eta desgaitasunaren ondoren hobera egin dutenentzat.
13.  Zenbatekoa da langabezia-subsidioa?
Urtero berrikusten den IPREMen adierazlearen (Ondorio Anitzeko Errentaren Adierazle Publikoa)% 80 jasoko da.
14.  Zein da 2020ko IPREM adierazlea?
Hileko IPREM: 548,60€

Urteko IPREM - 12 ordainsari: 6.583,20€

Urteko IPREM - 14 ordainsari: 7.680,35€.
15.  Zeintzuk dira praktikaldiko kontratu baten betekizunak?
Unibertsitate-titulua, erdi-mailako edo goi-mailako lanbide-heziketako titulua edo profesionaltasun-ziurtagiria duten pertsonek izenpetu ahal izango dute. Kontratua bost urteko epean egingo da, edo zazpi urteko epean, kontratua desgaitasuna duen langile batekin hitzartzen bada, kasuan kasuko ikasketak amaitu ondoren. Egindako ikasketen edo prestakuntzaren mailari egokitutako praktika profesionala lortzeko aukera eman beharko du lanpostuak. Kontratuaren iraupena ez da sei hilabetetik beherakoa izango, ezta bi urtetik gorakoa ere.

Langileak ezin izango du aurretik praktikaldiko kontratua izan enpresa berean edo beste batean bi urte baino gehiagoz, titulazio beraren arabera, eta langilearen ordainsaria hitzarmen kolektiboan finkatutakoa izango da; hala ere, ezingo da izan% 60tik beherakoa lehenengo urtean, eta% 75etik beherakoa bigarren urtean, lanpostu bera edo baliokidea betetzen duen langile batekiko. Praktikaldiko kontratua ez bada eratzen aurreko baldintzak betez, lege-iruzurra egingo da, eta horrek kontratu mugagabe bihurtzea dakar. Horrek gaitasuna emango dio langileari auzi hori judizialki erreklamatzeko, bai eta dagozkion soldata-aldeak erreklamatzeko ere.
16.  Zer da aldi baterako kontratu bat?
Produkzioaren gorabeherengatiko aldi baterako kontratua enpresek erabili ahal izateko pentsatuta dago, unean uneko eta ustekabeko lana handitzen denean edo aplikatzekoa den hitzarmen kolektibo batean zehaztutako kausa tasatuak daudenean. Hala ere, aldi baterako kontratuen funtsezko elementuetako bat da zergatik sinatu diren. Behin-behinekotasunaren kausen identifikazio hori kontratu horiek eratzeko baldintza bat da, eta, beraz, argi eta zehatz identifikatu behar dira behin-behinekotasunaren arrazoiak. Bestela, enpresak ez badu modu argi eta zehatzean zehazten aldi baterako kontratua justifikatzen duen arrazoia edo zirkunstantzia, lege-iruzurtzat har daiteke, eta, gizarte-arloan aplikatzekoa den araudiaren arabera, arau-hauste larria da, eta enpresari 626 eurotik 6.250 eurora bitarteko zehapenak ezartzen zaizkio.
17.  COVID-19ak eragindako egoerekin zerikusia duten lan-munduko zalantzak ditut, nora jo dezaket?
Gai horri buruzko ohiko galderak kontsultatu ahal dituzu: Lana eta COVID-19a - Ohiko galderak
18.  Ez duzu argitu zure lan-munduari buruzko zalantza edo gaian sakondu nahi al duzu?
Hona gure Laneko gida: Laneko gida gazteentzat

Edo 16 eta 35 urte bitartekoa bazara, zure kontsulta Aholkularitza Juridikora bideratu ahal duzu: asejurjoven@vitoria-gasteiz.org

Lotutako informazioa

  

Zure iritziak axola digu

Lagun iezaguzu hobetzen. Informazio hau baliagarria gertatu zaizu?            

Nahi baduzu, iruzkinak egin ditzakezu.
Nahitaezkoa da identifikatzea.

Gaia publikoa izatea aukeratzen baduzu, gainontzeko herritarrek zuk idatzitakoa eta udalak emandako erantzunak irakurri ahalko dituzte; baita iruzkinak egin ere. Gaia pribatutzat jotzen baduzu, zuk bakarrik izango duzu gai horretarako sarbidea eta udalak emandako erantzunak irakurtzeko aukera. Gaia idaztean identifikazio kodea emango zaizu.

Aldartea

Harremanetarako beste kontaktu bat: