Berdintasunerako politiketan sexu-orientazioari eta genero-identitateari buruzko galderak

Hemen kontsulta dezakezu: vitoria-gasteiz.org/genero-identitatea.

Kontsultatu hemen jarraitu behar duzun prozedura.

Esteka honek indarkeria matxistaren biktimei arreta eta bidelaguntza emateko protokoloak eta baliabideak jasotzen ditu: emakumeen aurkakoa (indarkeria sexista) eta LGTBI pertsonen aurkakoa (indarkeria LGTBI-fobikoa).

Sartu esteka honetan. Bertan, lehenengo ediziotik Jabetze Feministarako Eskolan egin diren hitzaldiak jaso ditugu, sexu-orientazioari eta genero-identitateari buruzkoak, askotan beste esparru batzuekin lotuta daudenak, hala nola asiloarekin edo babesarekin, politika publikoekin, zahartzearekin, osasunarekin edo artearekin.

Gasteizko Udaleko Berdintasun Zerbitzuak kaleratutako argitalpenak ere agertzen dira.

Plan horrek, udalerriko emakumeen eta gizonen berdintasunerako agenda bat formulatu ez ezik, sexu-orientazioa eta genero-identitatea generoaren osagaitzat hartzen ditu, eta genero edo sexualitate ez-normatiboak dituzten pertsonentzako (LGTBI pertsonak) desberdinkeria-iturri estrukturaltzat.

Halaber, sexu- eta genero-aniztasunari heltzean beste egiturazko diskriminazio-iturri batzuei erreparatzen die, hala nola gizarte-klasea, adina, kultura-jatorria, desgaitasuna eta abar, sexu-genero sistemarekin elkarreragina baitute.

Patriarkatuak eta sexu-genero sistemak pertsona eta talde asko baztertu dituzte, haien sexua, generoa eta desira oinarri.

Bada, bazterketok aitortu egin behar dira, eta kontziente egin, biztanleria-sektore horiek gure praktiketan txertatzeko eta lan inklusibo nahiz erradikalagoa egiteko; hau da, errotiko lana egitea da kontua, arazoaren edo zapalketa horiei eusten dien sistemaren errora joz (Garaizabal, 2014).

Sexuaren arabera, arauak eme edo ar gisa sailkatzen ditu pertsonak, eta dikotomia horrek intersexualak baztertzen ditu.

Era berean, sexu-genero sistema normatiboak pertsonak bi generotan banatzen ditu (emakumezko femeninoa eta gizonezko maskulinoa), eta genero bakoitzari identitate edo adierazpen jakin bat esleitzen dio. Banaketa horrek, halaber, bazterketak sortzen ditu eta kalte egiten diete trans, trabesti, transgenero, drag, queer, gizon femenino, emakume maskulino eta abarrei.

Sexualitatearen dimentsioari dagokionez, arauak heterosexualitatea ezartzen du, eta baztertu egiten ditu lesbianak, homosexualak, bisexualak, polimaitaleak, asexualak eta abar.

Arauak, era berean, hiru dimentsioak batzen ditu, eta, beraz, eme batek emakumezko femeninoa eta heterosexuala izan behar du eta ar batek, ordea, gizonezko maskulino eta heterosexuala.

Ondorioz, sexu- eta genero-arauaren aginduetatik (zisheteroarautik) ateratzen den pertsona orok diskriminazioak jasan ditzake.

Aglutinatzen duten etiketek deserosotasunak sorrarazten badituzte ere, ez baitute barruko heterogeneotasunaren berri ematen, LGTBI akronimoa erabiltzeak ahalmen eraldatzailea dauka.

Aldaketarako tresna bat da, norberarena nahiz kolektiboa, eta sistemaren parte izatea zein sistema horretan eragitea ahalbidetzen die LGTBI pertsonei.

Etiketa horren erabilera estrategikoak, halaber, zapalketari aurre egitea ahalbidetzen du. Horregatik esaten dugu LGTBI akronimoa "beharrezko fikzioa" dela, eta hortik harago —berriro diogu— aitortzen dugu sexu-orientazio eta genero-identitate gehiago daudela, eta horien siglak ez daude akronimo horretan. (Coll-Planas, 2010).

Lesbianak eta gayak: heterosexualak ez diren eta interes emozional, psikologiko, sozial eta sexual nagusiak sexu edo genero bereko pertsonengana bideratzen dituztenak, nahiz eta aho betean adierazi ez.

Interes horiek ez dute zertan elkarri lotuta egon, ez eta indar bera izan ere pertsona guztiengan. Barruan biltzen ditu hala testuinguru historikoarengatik ‘gay’ baino gehiago ‘homosexual’ gisa agertzen direnak, nola aukera politikoarengatik, gizarteak ohikotasunez botatzen dizkien irainak aldarrikatzeko asmoz, beren burua ‘marikatzat’ edo ‘bolleratzat’ dutenak.

Transak: termino zabal honek emakumeen eta gizonen berezko ezaugarritzat hartzen diren arauetatik kanpo geratzen direnen bizipen-aniztasuna azpimarratzen du; arau horiek, bestalde, agerian uzten dute bizi garen errealitateko genero-sistema binarioa oso zurruna dela (Platero, 2014).

Bada, termino honen bidez, pertsona transexualei, transgeneroei, trabestiei, genero-identitate aldakor eta sortzaileak dituztenei eta abarri egiten zaie erreferentzia. Oro har, jaiotzatik esleitutako generoa zalantzan jarri duten pertsonak dira, hormonazio-prozesuak abiatu dituzten ala ez edo generoa berriro esleitzeko ebakuntza egin duten ala ez gorabehera.

Bisexualak: genero bereko eta beste genero batzuetako pertsonenganako erakarpen erromantiko nahiz sexuala sentitzen dutenak.

Historian zehar, ‘bisexualtasun’ hitzak hainbat adiera izan ditu. Hasieran, gizonenganako eta emakumeenganako erakarpena izendatzen zuen; hain binarismo nabarmenak, ordea, errealitatea anitzagoa zela ahazten zuen. Hori dela-eta, 90eko hamarkadan ‘pansexual’ hitza erabiltzen hasi ziren, edozein sexutako edo genero-identitatetako pertsonenganako erakarpen erromantiko nahiz sexuala aipatzeko.

Intersexualak: femeninotzat edo maskulinotzat nekez kategoriza daitekeen sexu anbiguoarekin jaiotakoak dira, sexu anbiguo horren bidez sexuen binarismoa zalantzan jartzen dutenak.

Gure gizarte zisheteropatriarkalak benetako sexu bakarra izatea eta sexu horrek dagokion generoarekin (arra/maskulinoa; emea/femeninoa) eta heterosexualitatearen arau naturalari atxikitako sexualitatearekin bat egitea eskatzen du (Gregori, 2015).

Intersexualak egoteak berak erakusten duenez, alderdi biologikoan sexu-aniztasun handia dago, eta maskulinoaren eta femeninoaren arteko banaketa ez da hain argia.

Termino biologikoetan, sexua continuum zabala dela baiezta daiteke, eta kategoria emearen edo arraren mugaketak gainditzen dituela. Intersexualitateak bi sexuen arauari buru egiten dionez, bi sexu/bi genero/bi sexualitate koherentzia desegin dela pentsatzea da ideala (Gregori, 2015).

Azken batean, intersexualek arazo bihurtzen dituzte jaiotzean egiten diren sexu-esleipenak, eta aldaketarako erronkak planteatzen dizkiote sexu-genero sistemari.

Ikuspegi soziologiko bat da, sozialki eta kulturalki eraikitako hainbat diskriminazio-kategoria eremu ugari eta aldiberekoetan elkarreraginean aritzen direla proposatzen eta aztertzen duena.

Besteak beste generoa, etnia, adina, desgaitasuna, sexu-joera eta genero-identitatea eraikita eta elkarri lotuta daudela azpimarratzen du, eta kategoria sozialok ez dutela modu independentean jokatzen. Halaber, askotariko diskriminazio moten intersekzioa islatzen duen zapalketa-sistema bat sortzen dutela adierazten du.

Begirada konplexua da, eta botere-estrategiak, naturalizatutako arau sozialak nahiz politika publikoen edo aktibismoaren nahi gabeko ondorioak agerian jartzen laguntzen du.

Intersekzionalitatearekin, toki guztietatik jorratu behar dira pertsonek eta kolektiboek bizitzen dituzten zapalketen eta pribilegioen aniztasuna, baita zapalketa-egoerei aurre egiteko abiarazten diren estrategiak ere (Platero, 2012).

Tradizionalki, gizonen eta emakumeen arteko desberdinkeriak desagerrarazteko borroka eta LGTBI-fobiaren kontrako borroka bereizita jorratu izan dira. Alabaina, biek daukate erro bera: matxismoa.

Eraso eta hilketa bakoitzak gogorarazten digu generoen hierarkia zorrotz bat dagoela, eta hierarkia horri eutsi behar zaiola emakumeek eta gizonek sexu- eta genero-araua (zisheteroaraua) nagusi den gizarte batean dituzten botere-posizio desorekatuen biziraupenerako.

Arauzko heterosexualitatean, zenbaitetan, heterosexualitatea baieztatzeko erabiltzen da generoaren zaintza (Butler, 2001).

Emakumeen kontrako indarkeria emakumeak gizonen mende jartzen dituen ordena sozialari eusteko erabiltzen den era berean, maskulinoaren eta femeninoaren arteko mugei eusteko erabiltzen da LGTBI pertsonen kontrako indarkeria (González Pérez, 2016). Bi indarkeriak dira arauzko generoaren egiturazko harremanak indartzen dituen sistema baten parte.

Matxismoak dugun sexuaren arabera derrigortzen gaitu: genero bat eta rol batzuk ezartzen dizkigu, eta sexu-orientazioari dagokionez elkarren osagarri izan behar dugula aurresuposatzen du (Coll-Planas, 2013). Hortik begiratuta, LGTBI-fobiak guzti-guztioi eragiten digu, eta presioa eraginez funtzionatzen du, bizi ditzakegun sexualitate ugariak eta gorpuztu nahi ditugun generoen pluraltasuna mugatzeko.