2026ko apirilaren 9an argitaratua
Errosazeoen familiak 3.000 espezie baino gehiago biltzen ditu; haien ezaugarri nagusia 5 petalo eta 5 sepalo dituzten loreak izatea da, baita estamin ugari izatea ere.
Familia honen barruan, Olarizuko Lorategi Botanikoan udaberriko loraldi goiztiarra, zuria eta ezti-usaina duten espezieak nabarmentzen dira (bioma epela 3.2.1): Crataegus monogyna (elorri zuria), zeinaren izenak “mono-gyna” (hazi bakarra) adierazten duen, eta Crataegus laevigata (Nafarroako elorria edo bi hezurretako elorria), 2 edo 3 hazirekin eta hostoen lobuluak gutxiago markatuak. Elorriaren Europako banaketaren muga gure eskualdeko iparraldean dago. Bi zuhaixka txiki hauek animalientzako babesleku dira, eta garai batean elikagai-iturri izan ziren irinaren ekoizpenerako.
Prunus Generoa
Rosaceae familiakoa da, eta zurezko zuhaitz eta zuhaixkak biltzen ditu, gehienak hostoerorkorrak, eta garrantzi ekologiko eta ekonomiko handikoak. Nagusiki ipar hemisferioan banatzen da, aniztasun-gune nagusiak Asian, Europan eta Ipar Amerikan izanik. Espezie basatiak zein landuak barne hartzen ditu.
Olarizuko Lorategi Botanikoa
Bioma epelean, 3. eremuan, Prunus generoko espezie ugari aurki ditzakegu: P. padus (mordotxoetako gereziondoa edo gereziondo haltza) Europakoa den zuhaitz espezie naturala, eta baso hezeetako lur azidoetan hazten dena. P. avium (gereziondo basatia edo gereziondo gozoa) gaur egungo gerezi barietate komertzial gehienen jatorria. P. spinosa zuhaixka arantzatsua da; bere fruitu txikiak (aranbeltzak), urdin ilunak eta idorgarriak, marmeladak eta patxarana egiteko erabiltzen dira. Aurki ditzakegun beste espezie batzuk P. mahaleb eta P. serotina dira.
Prunus generoaren ezaugarri orokorrak:
Morfologia
Hostoak bakunak eta txandakatuak dira, oro har obalatuak, ertz zerraduna dutenak eta sarritan pezioloan nektar-guruinak dituztenak.Loreak hermafroditak eta aktinomorfiko dira, bakartiak edo infloreszentzietan antolatuak, bost sepalo eta bost petalorekin, normalean zuriak edo arrosak. Estamin ugari dituzte eta obulutegia goialdean dute.
Loraldia
Loraldia, oro har, udaberri hasieran gertatzen da, neguko geldialdia gainditu ondoren. Espezie askok loratze goiztiarra dute, hostoak zabaldu aurretik edo aldi berean loratzen direlarik; horrek loreen ikusgarritasuna handitzen du eta intsektuen bidezko polinizazioa errazten du.
Lore-begiak
Loreak lore-begietatik sortzen dira; begi begetatiboetatik bereizten dira tamaina handiagoa eta forma biribilduagoa dutelako. Bakartiak izan daitezke edo multzotan agertu (maiatzeko sortak).
Fruitua
Prunus generoaren fruitu bereizgarria drupa da(gereziak, aranak…): exokarpo mehe batez (kanpoko azala), mesokarpo mamitsu batez (mamia) eta hazi bakarra babesten duen zurezko endokarpo batez (hezurra) osatua.
Ugalketa
Ugalketa nagusiki sexuala da, intsektuen bidezko polinizazioaren bidez. Hazien sakabanaketa, normalean, animalien bidez egiten da, fruituak jaten dituztenean.
Garrantzi ekonomiko eta ekologikoa
Prunus generoko espezie asko beren fruitu jangarriengatik landatzen dira, hala nola gereziondoa (Prunus avium), mertxikondoa (Prunus persica) eta almendrondoa (Prunus dulcis). Beste batzuk apaingarri gisa erabiltzen dira, bereziki Prunus serrulata barietateak (kanzan, kiku shidare sakura, amanogawa, accolade). Gainera, landare hauek funtsezkoak dira ekosistemetan, faunarentzat eta polinizatzaileentzat elikagai-iturri baitira.
Bitxikeriak:
Gasteizko kaleetan Asiako jatorriko zuhaitz asko ikus daitezke Prunus avium-en gainean txertatuta; txertoa azalean dagoen aldaketagatik eta enborreko loditzeagatik antzeman daiteke. Barietate hauek loratze oparoagatik erabiltzen dira, eta udaberria da gure kaleak eta parkeak bisitatzeko unerik onena. Zalantzarik gabe, Zumabideko erdibitzailea eta Maite Zuñiga kalearen zati bat (Adurtzatik Mendizabalara) bisitatzeko leku onenetakoak dira.
Web orrialde honetan erakutsitako informazioak zeure informazio-beharrak betetzen ez baditu, eskatu behar dituzun argibideak Herritarren Postontziaren bidez.
