Index Anillo Verde de Vitoria-Gasteiz

Salburuko hezeguneak egokitzea eta haien funtzio hidrologikoa leheneratzea

Deskribapen laburra
Salburuko parkea hiriko ekialdean dago, ia ia hiriari atxikita. Salburua hezegune naturala da, eta bi aintzira nagusi daude (Arkautikoa eta Betoñukoa). Hainbat mende dira lehortu eta soro bihurtu zutela.

XX. mendeko laurogeigarren hamarkadan bazirudien aintzirak ezinbestez betiko galduko zirela. Haatik, bere onera ekartzeko 1994an egiten hasi ziren lanei esker (oraindik abian daudenak), gunea berriz ere urez estali zen, eta inguru horietako berezko landaretza eta fauna berriz sortu zen. Hartara, Salburua Euskal Herriko hezegune garrantzitsuenetako bat bilakatu da.

Hasierako egoera
Lehortze prozesua 1877an hasi zen, eta apurka-apurka ia eremu osoa lehortu zen. 1990eko hamarkadan egoera honako hau zen:

• Betoñuko urmaela: urmaelak San Tomas errekara isurtzen zuen drainatzea zuen; hala, neguan ura zegoen, baina arin galtzen zen udaberriak aurrera egin ahala, eta horrek aintzirako landareen eta animalien komunitateak irautea zailtzen zuen. Urmaelaren ingurua oso andeaturik zegoen, aintzirako ontzian obra hondakinak botatzen zituztelako, zaborrak eramaten zituztelako, legez kanpoko ehiza egiten zelako, eta abar.
• Arkautiko urmaela: urmaela erabat drainatuta zegoen Alegría ibaira zihoan ubide sare baten bidez. Alde horretan soroak ziren nagusi, baina bazegoen baso misto txiki bat (garai batean eremua estaltzen zuen ordokiko harizti zabalaren hondarra), bai eta larre heze bat ere, non zaldi aziendak bazkatzen ziren. Larre horretan aintziretako berezko landare espezieak zeuden.

Labur esanda, oneratze lanak hasi zirenean antzina zegoen paisaia aberats eta askotarikotik, baso bat besterik ez zen gelditzen Elorriagako iparraldean, eta hezegune zatitxo bat Betoñutik hurbil. Tartetxo honetan hezeguneetan berezkoak diren animalia eta landareen azken aleek ozta ozta zirauten, ingurunea era guztietako eragin kaltegarriak jasotzen ari baitzen: ezkutuko ehiza, txabolismoa, hondakinen isurketa, eta abar.

Egokitze prozesua
Hasiera urtea: 1994

Salburuko parkea sortzeko helburuak eta irizpideak:

• Jatorrizko hezeguneen ingurumen balioak eta ekologia funtzioak berreskuratzea
• Irtenbide «leuna» eskaintzea hiriak ekialdeko ertzarekin zuen harremanetarako
• Hiri inguruko parke sareari (Eraztun Berdea) jarraitutasuna ematea, ekologiaren zein aisialdiaren aldetik
• Vitoria-Gasteizko hiriguneko uholdeak eragozten laguntzea
• Ingurumen gaietan sentikortzeko eta jendea aisialdiaz gozatzeko leku aproposa izatea hiriko ekialdean
• Eremuan ikerketa zientifikoa sustatzea, hezegunea ezagutzeko tresna nagusi gisa, gero hezegunea bera kudeatu ahal izateko

Oneratze lanak

1- Ingurumenari loturiko lanak

• Drainatzeak kentzea, gainezkabideak egitea, itxiera dikeak egitea, bai eta ildo bizkarrak eta urmaelak urez betetzearekin zerikusia duten beste egitura batzuk sortzea ere
• Landabideak egiteko erabili ziren betelaneko materialak kentzea
• Landaretza eta paisaia oneratzeko lanak, bai urmaelen inguruan bai ubideen ertzetan: 33,25 hektarea haritz landatu dira, eta 2000 metro heskai eta urbazter oneratu dira
• Ingurunearen baldintzak dibertsifikatzea, eta beste biotopo batzuk sortzea (uharteak egitea, urmaelak egongo diren ontziak hondeatzea...)
• Orein taldea askatzea, aintzira inguruko larreak behar bezala mantentzeko
• Ehizaren kontrako hesiak jartzea Arkautiko urmaelaren inguruan. Hala, txakurrak eta gizakiak ezin hurbil daitezke urmaelera, eta animaliak lasaiago egoten dira

Oneratze ekologikoa bukatzen denerako, 210 hektarea baino gehiagoko eremu bat lehengoratuta izatea da helburua. Hektarea horietako 60 urmaelak izango dira.

2- Uholdeetatik babesteko lanak

Salburua oneratzeak harreman estua du Vitoria-Gasteizko hiriguneko uholdeen kontra borrokatzeko idatzi zen proiektu batekin. Proiektu horretan urmael zaharren ontziak laminazio urtegi gisa erabili nahi dira ohiz kanpoko uholdeak (100 urtean behin gertazen direnak) sortzen direnean San Tomas eta Errekaleor erreketan. Hartara, 83 hektarea urez bete daitezke eta horrek gehieneko maila arruntaren gainetik 1,5 metro duen uholdea geldiaraz dezake.

Horrela, aipatu erreketako uholdeen bolumenetik 1,2 milioi metro kubiko kendu dira lehen momentuan, eta geroago era kontrolatuan isurtzen dira pixkanaka Alegría ibaira dike bateko gainezkabidetik, urmaeleko kanalean zehar. Alegría ibaiak 100 urtean behingo uholderako ematen duen emaria 97 m3/s-tik 22 m3/s-ra murriztu da.

Justifikazio hau erabiliz hainbat lur pribatu desjabetu dira, eta hitzarmena sinatu da eremuaren zati handi baten jabe diren Arkauti eta Elorriagako administrazio batzarrekin, nekazaritza erabilerak bertan behera uzteko eta aintzira multzoa oneratzeko.

3- Erabilera publikoa atondu eta hobetzeko lanak

• Urmaelen ingurunean ibilbideak egitea eta oinezkoentzako pasabideak jartzea
• Egonaldietarako gune bat egokitzea mahaiekin, eserlekuekin eta iturriarekin
• Bi fauna behatoki ipintzea
• Arkauti herriko ur biltegi zaharra egokitzea harreragunea izan dadin eta bisitariei parkeak eskaintzen dituen zerbitzuen gainean informazioa emateko. Eraikin honetan telebista monitorea jarri da, urrutiko aginduz mugitutako kamera baliatuta urmaelaren eta han bizi diren izaki ugarien denbora errealeko irudiak ikusi ahal izateko. Irudi hauek Interneten ere ikus daitezke

Egungo egoera
Egun urez betetzen diren lau esparru daude. Hauek dira, handienetik txikienera: Arkautiko urmaela, Betoñuko urmaela, Durantzarreko aintzira eta, azkenik, Larreganeko aintzira. Gehien betetzen direnean guztiek batera 66 hektareako urmael azalera osatzen dute, hau da, parkearen azaleraren heren bat, gutxi gorabehera. Parkea bukatzen denean 196 hektarea izango ditu.

Parkeko gainerako aldeetan hainbat landare komunitate bizi da. Zati handi batean belar eremuak daude, berezkoak hezetasun handia duten aintzira ertzetako lurretan. Belar eremu horietan, halaber, erabilera publikorako egokitu diren soropil aldeak daude. Zuhaitz multzoak Arkauti inguruko harizti txikia, makaldi batzuk eta urertzeko zuhaiztiak dira. Azkenik, ahalegin handia egin da alde horretako berezko baso estalkia berriz ezartzeko, eta, helburu horrekin, parkearen zati handi batean, azalera osoaren % 20an hain zuzen, hariztietako espezie bereziak landatu dira.

Jendearentzako ekipamendu nagusi gehienak Arkautiko urmaelean daude: egonaldietarako gune bat, bi fauna behatoki eta informazio zentro txiki bat. Egun bide sarea 9 kilometrokoa da, eta uraren gainetik doan zurezko hainbat pasabide ditu, bai eta zenbait zubi ere, inguruko errekak zeharkatzeko.

Etorkizuneko planak
Esan daiteke parkearen egitura nagusia dagoeneko eraturik dagoela, baina bada oraindik lan asko egiteko, horietako batzuk erabakigarriak direnak eremua behin betiko finkatzeko.

• Hezeguneak hidrologiaren aldetik babesteko perimetro bat ezartzea urmaeletako uraren kantitateari eta kalitatean eragin negatiboak egon daitezen saihesteko
• Parkearen hegoaldeko zabaltze eremua ekologiaren eta paisaiaren aldetik egokitzea
• Korridore ekologikoak bultzatzea hezeguneen eta gertuko naturguneen artean, bereziki Gasteiz mendietarako korridorea
• Parkeko iparraldean ingurumena interpretatzeko gunea, Ataria, eraikitzea. Erabilera askoko eraikina izango da, eta hainbat gune izango du, hala nola erakusketa aretoa, auditorioa, behatokia edo lantegi laborategia
• Jendearen sarrera kontrolatzeko lanak egitea eta Betoñuko urmaelaren hegoaldeko eta mendebaldeko saihetsetan pantailak jartzea. Pantailekin hezeguneetan egon daitekeen eragina murriztu nahi da, hiritartze poligono berriak eta haiek loturiko bideak hurbil baitaude